Muziek, de blikopener van de ziel

Muziek begint waar spraak ophoudt – Jean Sibellius. 

Het magische van muziek is dat zij er in slaagt ons heimwee te doen krijgen
naar iets dat we nooit gekend hebben.
Muziek is de blikopener van de ziel – Bruno Swinnen.

Het artikel dat hier voor je ligt is het meest uitgestelde project in mijn leven tot nu toe. Zo’n acht jaar geleden vroeg de redactie van het blad ‘Van hart tot hart’, geïnspireerd op het prachtige spirituele meesterwerk een Cursus in Wonderen, mij een stuk te schrijven over muziek en spiritualiteit. Eigenlijk wist ik hier 8 jaar geleden alleen in potentie iets over. Er was nog wat ontwikkeling nodig voor ik kon gaan schrijven. Een paar maanden geleden dacht ik dat het zover was en nam ik weer contact op met Els. Mijn schrijven bleek nog steeds welkom maar … ik bleef weer uitstellen. Tot vandaag dus. Deze middag toog ik naar een grand café, laptop mee, goede voornemens mee maar ……… eerst even m’n mail checken natuurlijk. Ik was alweer ruimschoots afgedwaald toen er ineens, vrij luid door de luidsprekers, het geweldige nummer van John Miles klonk: ‘Music was my first love, and it will be my last.’ O Ja! Dat was ook zo. Dank voor de reminder! Ik zou gaan schrijven.
Ik ben dol op toeval.

Ken je de tekst van dat lied nog? Music was my first love, and it will be my last. Music of the future, and music of the past. To live without my music, would be impossible to do. Cause in this world of troubles, my music pulls me through.’ Meer tekst heeft het hele lied niet. Meer inhoud wel! De rest van het nummer is een demonstratie van bovenstaande tekst van Jean Sibellius: Muziek begint waar spraak ophoudt. De muziek vertelt ons in woordeloze taal over de liefde van de schrijver voor muziek, de onvoorstelbare vreugde en grootsheid van een wereld die de componist in de muziek ontmoet en die hem uittilt boven de wereld van problemen en gedoe. De componist weet ons in 4 minuten muziek mee te nemen naar die wereld. Hij geeft ons een ervaring die woorden ons niet hadden kunnen geven.

Een deur openen
Misschien is John Miles niet helemaal jouw stijl maar ik durf met enige zekerheid te zeggen dat ook jij de ervaring kent, de staat van zijn waar goede muziek jou kan brengen. Hoe muziek een deur kan openen waarvan je misschien nog niet eens wist dat die dicht was. Bruno Swinnen zegt dat muziek in staat is ons heimwee te doen krijgen naar iets dat we nooit gekend hebben. Ik zou ‘nooit gekend hebben’ graag vervangen door: ‘iets wat we vergeten zijn’. Hij voegt er aan toe: Muziek is de blikopener van de ziel. Precies daar namelijk, in die ziel, is datgene verstopt wat we wel degelijk kennen maar wat versluierd is door onze gerichtheid op de buitenwereld. Goede muziek kan ons even wakker maken. Het opent de deur naar dat wat verborgen in onze ziel licht te wachten op onze thuiskomst. Het is een plek waar taal niet kan komen omdat het een erváring betreft. Woorden kunnen daar als symbolen alleen naar verwijzen. Muziek kan de ervaring geven. Aldous Huxley, een Engelse schrijver en onderzoeker van verhoogde staten van bewustzijn zegt: Na de stilte komt muziek het dichtst bij het uitspreken van het onuitsprekelijke.

Zo kan muziek ons een tijdelijke ontsnapping bieden uit de wereld van problemen en lijden waarin we ons lijken te bevinden. Het kan ons optillen naar een ander niveau. De Cursus in Wonderen laat er geen twijfel over bestaan dat een heel andere, geestelijke en goddelijke wereld, onze ware realiteit is en niet de wereld die we met onze ogen lijken te zien. De cursus is bedoeld aan te sturen op de ervaring van ons ware thuis en gebruikt daartoe poëtische taal. Poëzie is taal waar nog muziek in zit. De woorden van de cursus zijn daardoor niet alleen symbolen die verwijzen naar dat wat verborgen ligt in onze ziel, zij zingen tegelijkertijd het lied van de liefde dat ons opent voor de ervaring, voor de herinnering.

Misschien is muziek wel de natuurlijke trilling van onze ziel. Daarmee kan het een belangrijke rol spelen in de transformatie van ons bewustzijn. Kennis hierover gaat al terug naar de tijd van Plato. Volgens Plato is onze ziel immaterieel, tijdloos en onvergankelijk. Ook hij zegt dat daarmee de ziel onze permanente vorm, onze ware realiteit is. Soms kan het verstand de waarheid niet bevatten en is het belangrijk om het gevoel de waarheid te laten zien. Goede muziek vervult hierin volgens Plato een belangrijke functie. Het vormt een brug tussen de ware en de onware wereld.

De ziel laten zingen
Toen van Hart tot Hart mij acht jaar geleden vroeg dit artikel te schrijven deden zij dat omdat ze weten dat ik zing. Zingen is van jongs af aan mijn grote liefde geweest. Heel langzaam begin ik te doorgronden waarom het me zo dierbaar is. In de Zohar, één van de meest diepgaande kabbalistische werken, is een vers geschreven dat luidt: Er zijn deuren in de hemel die enkel voor zang openen. Ik geloof dat dat waar is. Of eigenlijk; ik erváár dat dat waar is. De goddelijkste momenten in mijn leven zijn de momenten dat ik voluit mijn ziel kan laten zingen. En steeds weer als ik zing ervaar ik daarin een wonder; ik doe de eerste stap, ik heb de moed mijn mond te openen en te zingen. Ik zing wat er is, ik zing wat ik voel, ik geef ruimte en lucht aan alles; mijn verlangen, mijn pijn, mijn gedoe, mijn liefde. Het mysterie van het zingen doet de rest; het tilt mij op naar een andere laag in mijzelf. Het brengt mij naar een plek die ik nooit had bereikt als ik had geprobeerd te verwóórden wat er in mij is. Als mijn ziel voluit zingt, zingt het uiteindelijk automatisch een lied van liefde, van dankbaarheid en van verwondering. Ik ervaar dan wat Yehudi Menuhin, een Amerikaanse violist en dirigent, zegt: Als een mens vanuit zijn ziel zingt, heelt hij zijn innerlijke wereld. Als alle mensen uit hun ziel zingen, helen zij ook de uiterlijke wereld. Dankzij de Cursus in Wonderen weet ik dat er maar één heling nodig is: dat ik mijn ware natuur weer herken en ervaar. Dat ik uitstijg boven deze ‘world of troubles’ zoals John Miles het beschrijft om te gaan zien dat zij niets werkelijks is en nog nooit enig spoor heeft nagelaten op mijn ware Zijn.

Ik ontdekte dat het mijn grote liefde is om mensen te helpen weer te zingen. Niet zomaar zingen maar écht zingen, vanuit hun ziel. Dat bedoel ik letterlijk maar ook figuurlijk. Via de muziek in zang, dans en poëzie, proberen we te komen tot een herinnering van wie ze werkelijk zijn. Vanuit deze herinnering kunnen we dan tot de expressie van ons ware Zelf komen zodat anderen, dankzij ons lied, ons beeld, onze dans, onze muziek en onze woorden ook tot de herinnering van hun ware Zelf kunnen komen. Het lied van onze ziel is een lied van liefde. Het is de herinnering aan deze liefde en de voortdurende keuze slechts haar waarheid te geloven en te delen, dat we instrumenten worden van haar muziek. Dit is de muziek die zonder meer mijn eerste én mijn laatste liefde is.

Laat ik dan afsluiten met het prachtige vers uit het Tekstboek (hfst 21.I) van de Cursus dat zegt:

“Luister,
misschien vang je wel een vleugje op van een aloude toestand,
niet geheel vergeten, vaag wellicht,
en toch niet helemaal onbekend,
zoals een lied waarvan de naam allang vergeten is
en waarvan jij je de omstandigheden waarin je het hoorde
niet meer herinneren kan.
Niet het hele lied is jou bijgebleven,
maar slechts een zweem van de melodie,
niet gebonden aan een persoon, een plaats, of iets bepaalds.
Maar jij herinnert je, alleen al aan dit fragmentje,
hoe lieflijk het was, hoe wonderschoon de omgeving waarin jij het hoorde,
en hoezeer jij degenen liefhad die daar aanwezig waren, en luisterden met jou.
Jij kent het aloude lied, en kent het goed.
Niets zal jou ooit zo dierbaar zijn, als deze aloude hymne van liefde
die Gods Zoon nog immer voor zijn Vader zingt.
En nu kunnen de blinden zien,
want ditzelfde lied dat ze ter ere van hun Schepper zingen,
is evenzeer een lofzang aan henzelf.
De blindheid die zij gemaakt hebben,
zal de herinnering van dit lied niet weerstaan.
Zij zullen het visioen van de Zoon van God aanschouwen,
en zich herinneren wie hij is van wie zij zingen.
Wat is een wonder anders dan deze herinnering?